de hittegolf van augustus 2003

De hondsdagen van monsieur Panvis

Parijs in de tropen

In het voorjaar van 2003 verruilde Adriaan van Dis Amsterdam voor Parijs en betrok een chambre de bonne van 31 m² in het 6e arrondissement, een studio vierhoog onder een zinken dak. Er was een pushfactor en er waren ook pullfactoren: Hemingway had hem gelokt schrijft hij, diens A Moveable Feast¹, de “prachtige ode aan schrijven in Parijs”. Net als hij woonde Hemingway niet ver van de Jardin du Luxembourg.

It was a lovely spring day and I walked down from the Place de l’Observatoire through the little Luxembourg. The horsechestnut trees were in blossom and there were many children playing on the graveled walks with their nurses sitting on the benches, and I saw wood pigeons in the trees and heard others that I could not see.

Het was een heerlijke lentedag en ik liep van de place de l’Observatoire door het kleine Luxembourg. De paardenkastanjes stonden in bloei en er waren veel kinderen die speelden op de grindpaden terwijl hun kindermeisjes op de bankjes zaten, en ik zag houtduiven in de bomen en hoorde andere die ik niet kon zien.

April in Paris bij Hemingway.
In 2003 verdorden een paar maanden later de kastanjes en verdroogden de jonge duifjes in hun nestjes. De eerste twee weken van augustus werd Frankrijk overvallen door een ongekende hittegolf, de ‘horrorhittegolf van 2003’. In het verhaal ‘De hondsdagen van monsieur Dubois’ uit de bundel Stadsliefde doet Adriaan van Dis verslag.

Het is doodstil in de straat. Negenendertig graden. Te warm voor beweging. Ik heb een ventilator gekocht en zit in sarong achter mijn schrijftafel.

Traditiegetrouw zijn in augustus veel Parijzenaars afgereisd naar l’Atlantique of le Midi, ook artsen, verpleegkundigen, welzijnswerkers. En ook het voltallige kabinet was weg; president Chirac zelf zat in Canada, naar verluidt om een facelift te laten uitvoeren. Veel ouderen waren achtergebleven. Parijs is niet gebouwd op de tropen, het is een stenige stad, één groot hitte-eiland, waar veel appartementen geen airco hebben, dat van Van Dis niet uitgezonderd. Hij probeert er het beste van te maken.

Ook de wind heeft Parijs verlaten. De lucht is loodzwaar. Mijn ventilator verplaatst alleen nog warmte. Toch is het redelijk uit te houden onder het zink, zolang ik me niet druk maak en genoeg drink, al doezel ik wel steeds onder het lezen weg. Van sufheid slaap ik ’s nachts wel twaalf uur. Ik koop een thermometer: binnen geeft hij vijfenveertig graden aan. Het stukwerk gloeit. Dan maar naar de bioscoop, de film doet er niet zo toe: airconditioning, daar draait het om. Ik zie alle Billy Wilder-films en er zitten altijd wel vier of vijf clochards in de zaal. Ze komen slapen in de koelte.

De situatie verslechtert snel. Zorgpersoneel wordt teruggeroepen van vakantie, uitvaartondernemers buffelen, het leger richt provisorische mortuaria in, de kerk besluit dat er ook op zondag mag worden begraven. Uiteindelijk wordt het ook Van Dis te heet onder het zink.

0ver de veertig graden blijft het ’s nachts. Ik geef het op en vlucht naar de kust […].

Monsieur Dubois, de knuffelclochard van de Cherche-Midi, stopt hij bij het weggaan een gekoelde fles brouilly² toe.

Als de balans wordt opmaakt blijkt werd het aantal hittedoden geschat op van 15.000, waarvan 5000 in Parijs. Vooral ouderen. Het leidde tot schaamte en pijnlijk zelfonderzoek: wat zei het over de Franse samenleving als er duizenden bejaarden waren gecrepeerd, als er honderden sterfgevallen waren waarbij zich geen familieleden meldden en de lijken ten slotte werden bijgezet in een collectief graf? Er werd een commissie ingesteld die maatregelen trof om herhaling te voorkomen. Sindsdien wordt er voor iedere zomer een nationaal hitteplan opgesteld, is er een telefoonteam dat dagelijks de kwetsbaren afbelt en zijn er publieke ruimtes waar men verkoeling kan zoeken. Deze zomer, de zomer van 2026, heeft Parijs al verschillende hittegolven doorgemaakt, de eerste al in juni, ongewoon vroeg in het jaar, en ook nu was er oversterfte, maar ditmaal bleef de situatie beheersbaar.
Inmiddels bereidt de stad zich voor op een toekomstscenario met temperaturen van 50 °C.

DG

1 A Moveable Feast, de postuum uitgegeven roman van Ernest Hemingway over diens Parijse jaren in de roaring twenties.
2 Brouilly, rode wijn uit de Beaujolais, gemaakt van de gamaydruif.

Referenties
Ernest Hemingway, A Moveable Feast, 1964.
Adriaan van Dis, Stadsliefde; scènes in Parijs, 2011.
Daan Kool, ‘Sinds de horrorhittegolf van 2003 let Parijs goed op zijn ouderen’ de Volkskrant (online), 25-07-2019.

» Vissen in de Seine.
» “And you mustn’t write slop”.
» Levend behang in vooroorlogs Parijs.
» index

Geplaatst op 17 augustus 2026.

© de 5e Verdieping 2026