Gans en Hemingway in Le Dôme

boulevardier ontmoet (?) literaire cowboy

In juni 1929 vertrok Jacques Gans, 21 jaar oud, naar Parijs. Hij betrok een zolderkamer in de Rue Pigalle en begon à la Nescio’s uitvreter een leven als cafés van Montparnasse thuis [raakte] in het milieu van kunstenaars, schrijvers en journalisten”. Als het hem te veel werd, nam hij de trein‘boulevardier’: flaneren, neerstrijken op terrasjes, kijken naar flaneurs. De neerlandicus Willem Maas schrijft in zijn biografie dat Gans “in de naar Holland om door zijn ouders te worden ‘opgevijzeld’ en keerde vervolgens, opgevet en wel, terug naar de lichtstad. Zo ging het, onderbroken door een jaar in Berlijn, door tot aan de oorlog.

Toen Jacques Gans in Parijs arriveerde, woonde Ernest Hemingway alweer in Amerika. In maart 1928 had hij zich samen met zijn tweede vrouw, Pauline Pfeiffer, gevestigd in Key West, Florida. Maar dat betekent natuurlijk niet dat hij nooit meer in Parijs kwam. De Hemingways kwamen nog geregeld naar Europa, ook naar Parijs, ofschoon niet ieder jaar. Zo voeren ze op 5 april 1929 van Havana naar Frankrijk en namen hun intrek in hun appartement in de Rue Férou, dat ze blijkbaar hadden aangehouden. Die zomer waren ze in Spanje, gingen terug naar Parijs, en voeren op 3 januari weerom, Havana.

Jacques Gans beweerde dat hij Hemingway meerdere malen heeft gezien. In Souvenir, afl. 6, een autobiografisch stukje uit De Telegraaf met als titel ‘De Boulevard-Drentelaar’, schrijft hij over “pittoreske figuren van Montparnasse in de jaren dertig”, onder wie de dichter Mergault. Hij vertelt dat een dronken Mergault gewoon was voor de deur van Le Dôme zijn gedichten luidkeels te declameren en dan werd weggestuurd door de gardiens, omdat de garçons de bestellingen niet konden verstaan.

Hemingway, die met het model Kiki² en de Vlaamse Jeannette Dassie nogal eens aan de zinc³ bij de tabac van de Dàme stond, behoorde tot de vaste supporters van Mergault, en ook de man op de hoek, Delambre, die daar met slakken, oesters en ander zeebanket stond, droeg bij, maar dat was misschien meer uit bevreesdheid voor zijn opstand.

In zijn recensie van A Moveable Feast doet Gans er nog een schepje bovenop. Daarin krijgt hij zelfs vaderlijk advies van de beroemde Amerikaanse romancier. Plaats van handeling is opnieuw Le Dôme, ditmaal met een herinnering aan de schilder Jules Pascin, aan wie Hemingway in zijn Parijse memoir een hoofdstuk heeft gewijd.

Uit diezelfde hoek van de Dôme is de Hemingway van een paar jaar later me bijgebleven.
  Van een vroege ochtend met Jeannette Dassie van de circusfamilie in een roodwit gestreepte pullover. Hemingway als de literaire cowboy die hij uiterlijk leek, stapels verse croissants en zwarte koffie met cognac ronddelend aan de nog stille boulevard met de fijne blaadjes van de acaciabomen en nog geen auto in het uitzicht.
  „Als je een schrijver wil worden, jongeman!” grapte Hemingway, „dan moet je hier niet de hele tijd met deze schoonheid blijven rondhangen, maar ook nog eens een pen pakken!”

Pascin overleed op 2 juni 1930, dus het eerste stukje zou betrekking kunnen hebben op een cafébezoek in 1929, toen de Hemingways lange tijd in Parijs verbleven.
Het tweede stukje, gedateerd “een paar jaar later”, moet zich dan in 1931 of 1933 hebben afgespeeld, want in 1932 zijn de H’s in Amerika gebleven en woonde Gans in Berlijn.

“Van een eerbiedige afstand bewonderde hij Hemingway”, schrijft zijn biograaf.
Ontmoeten, zien en gezien worden. Is Gans ook ‘gezien’?
Schrijver is hij wel geworden.

DG

1 Le Dôme aan de Boulevard Saint-Michel. Bestaat nog steeds. Maar in 1977 constateerde Jacqueline Wesselius in haar stadsgids: “Een café als Le Dôme […] is niet meer wat het geweest is: helemaal vernieuwd in namaak-pub-stijl.”
2 Het schildersmodel Kiki ‘de Montparnasse’ (Alice Prin); zij is het model op de beroemde foto van Man Ray, Le Violon d’Ingres (1924).
Hemingway voorzag haar memoires van een voorwoord.
3 De zinc is de (zinken) bar in traditionele Franse cafés.

Referenties
Ernest Hemingway, A Moveable Feast, 1964.
Jacques Gans, ‘Hemingway en de Smaak in het Leven’ [recensie van A Moveable Feast], De Telegraaf, 29-05-1964.
  –  ‘Souvenir 6: De Boulevard-Drentelaar’ [recensie van A Moveable Feast], De Telegraaf, 09-09-1972.
  –  Een onaangepast mens, 1981, p. 14-15.
Jacqueline Wesselius (tekst) & Henny Riemens (foto’s) Neem nou Parijs, 1977, 2e herziene druk 1978.
Jeffrey Meyers, Hemingway, a biography, 1985, p. 123.
Willem Maas, Jacques Gans; biografie, 2002, p. 35, 37, 53 en 62.

» Op het terras van Le Dôme.
» Brasero’s in Liefde en goudvisschen.
» Levend behang in vooroorlogs Parijs.
» “And you mustn’t write slop”.
» index

Geplaatst op 28 augustus 2026.

© de 5e Verdieping 2026